Öğretmen Adaylarının “Veri Okuryazarlığı” Algıları: Öğretmen Adaylarının “Veri Okuryazarlığı” Algıları

Derya Kaya; Fahri Kılıç

doi:10.5281/zenodo.19280255

Yazarlar

Derya Kaya Türkiye
Fahri Kılıç Bolu Abant İzzet Baysal Universitesi https://orcid.org/0000-0002-0882-5811

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.19280255

Anahtar Kelimeler:

Metafor, Veri Okuryazarlığı, Sosyal Bilgiler Öğretmen Adayları, Matematik Öğretmen Adayları

Özet

Bilgi çağında veri miktarı artıkça verileri okuma, anlama ve kullanma becerisi olarak tanımlanan veri okuryazarlığı kavramı ön plana çıkmaktadır. Bireyin verileri farklı biçimlerde okuma, anlama, değerlendirme, kullanma, becerilerini arttırmak önemli hale gelmiştir. Günümüzde veri okuryazarlığı yetkinliklerini tanımlamaya ve bunları destekleyecek girişimler geliştirmeye yönelik araştırmaların yapılması önem arz etmektedir. Bu araştırma, Sosyal Bilgiler ve Matematik öğretmenliği bölümlerinde okuyan öğretmen adaylarının ‘veri okuryazarlığı’ kavramına ilişkin sahip oldukları metaforları ortaya çıkarmak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Metafor, bir kavram, olgu veya olayın, başka bir kavram, olgu veya olaya benzetilerek aktarılmasıdır. Araştırmada nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde olgubilim(fenomenoloji) deseni kullanılmıştır ve araştırmada nitel araştırmaya uygun yöntemlerden olan amaçlı örnekleme yöntemine başvurulmuştur. Çalışma grubunu, 2024-2025 öğretim yılı bahar döneminde, Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Sosyal Bilgiler ve Matematik öğretmenliği bölümlerinde öğrenim gören 163 öğretmen adayı oluşturmuştur. Araştırmanın verileri, öğretmen adaylarının ‘Veri okuryazarlığı … gibidir, çünkü … ’ şeklinde formu tamamlamalarıyla elde edilmiştir. Bu veriler içerik analizi tekniğiyle çözümlenmiştir. Araştırma bulgularına göre, Sosyal Bilgiler öğretmen adayları ‘veri okuryazarlığı’ kavramına ilişkin toplam 69, Matematik öğretmen adayları 48 adet geçerli metafor üretmişlerdir. Bu metaforlar nitelikleri açısından incelenerek MEB’in kavramsal kategorileri ile karşılaştırılmıştır. Araştırma hem Sosyal Bilgiler hem de Matematik öğretmen adaylarının veri okuryazarlığının bazı kritik yönlerini yeterince kavrayamadıklarını ve kavramsal boşluklar taşıdıklarını ortaya koymuştur. Dolayısıyla, öğretmen adaylarının Millî Eğitim Bakanlığı’nın öngördüğü bütüncül veri okuryazarlığı çerçevesine tam olarak ulaşamadıkları anlaşılmıştır. Bu nedenle öğretmen yetiştirme programlarına, veri okuryazarlığı derslerinin eklenmesi önerilmektedir.

Yazar Biyografisi

Fahri Kılıç, Bolu Abant İzzet Baysal Universitesi

Sosyal Bilgiler Eğitimi, Prof.Dr.

Referanslar

Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. & Demirel, F. (2014). Bilimsel araştırma yöntemleri [Scientific research methods]. Pegem Yayınları.

Calzada Prado, J., & Marzal, M. Á. (2013). Incorporating data literacy into information literacy programs: Core competencies and contents. Libri, 63(2), 123-134.

Dati, A. (2025). The74: Why data & AI literacy are important skills for K-12 students. https://www.datiak12.io/leadership/oped/article/15712114/the-74-why-data-ai-literacy-are-important-skills-for-k12-students

Koltay, T. (2015). Data literacy: In search of a name and identity. Journal of Documentation, 71(2), 401-415.

Mandinach, E. B., & Gummer, E. S. (2013). A systemic view of implementing data literacy in educator preparation. Educational Researcher, 42(1), 30-37. https://doi.org/10.3102/0013189X12459803

Metin, O., & Ünal, Ş. (2022). İçerik analizi tekniği: İletişim bilimlerinde ve sosyolojide doktora tezlerinde kullanımı [Content analysis technique: Its use in doctoral dissertations in communication sciences and sociology]. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 273-294.

Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage Publications.

Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Okuryazarlık becerileri. Temel Yetenekler Modeli [Literacy skills. Basic Skills Model]. Erişim adresi: https://tymm.meb.gov.tr/beceriler/okuryazarlik-becerileri

National Network of Libraries of Medicine. (2025). Data literacy. NNLM. https://www.nnlm.gov/guides/data-glossary/data-literacy

Oxford, R. L., Tomlinson, S., Barcelos, A., Harrington, C., Lavine, R. Z., Saleh, A., & Longhini, A. (1998). Clashing metaphors about classroom teachers: Toward a systematic typology for the language teaching field. System, 26, 3- 50.

Park University. (2025). Data literacy and how thinking like a business delivers valuable insights. https://www.park.edu/blog/data-literacy-and-how-thinking-like-a-business-delivers-valuable-insights/

Patton, M. Q. (2018). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri [Qualitative research and evaluation methods]. (3. baskıdan çeviri, Çeviri Editörleri: M. Bütün & S. B. Demir). Pegem Akademi.

Ridsdale, C., Rothwell, J., Smit, M., Ali-Hassan, H., Bliemel, M., Irvine, D., Kelley, D., Matwin, S., & Wu, Y. (2015). Strategies and best practices for data literacy education. Dalhousie University.

Saban, A. (2004). Giriş düzeyindeki sınıf öğretmeni adaylarının “öğretmen” kavramına ilişkin ileri sürdükleri metaforlar [Metaphors proposed by entry-level classroom teacher candidates regarding the concept of “teacher”]. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2(2), 131-155.

Saban, A. (2008). Okula ilişkin metaforlar [Metaphors related to school]. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 55(55), 459-496.

Sandoval-Ríos, F., Gajardo-Poblete, C., & López-Núñez, J. A. (2025, Mart). Role of data literacy training for decision-making in teaching practice: A systematic review. In Frontiers in Education (Cilt 10, s. 1485821). Frontiers Media SA.

Wolff, A., Gooch, D., Montaner, J. J. C., Rashid, U., & Kortuem, G. (2016). Creating an understanding of data literacy for a data-driven society. The Journal of Community Informatics, 12(3).

Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri [Qualitative research methods in the social sciences] (8. Baskı). Seçkin Yayıncılık.

Öğretmen Adaylarının “Veri Okuryazarlığı” Algıları