Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Bağlamında 9. Sınıf Tarih Ders Kitabında Adalet Değerinin Temsili: Erdem-Değer-Eylem Çerçevesine Dayalı İçerik Analizi
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Bağlamında 9. Sınıf Tarih Ders Kitabında Adalet Değerinin Temsili
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19326721Anahtar Kelimeler:
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, tarih eğitimi, değerler eğitimi, Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi, adalet, ders kitabı analiziÖzet
Bu çalışma, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) çerçevesinde Millî Eğitim Bakanlığı tarafından 2024 yılında yayımlanan 9. sınıf tarih ders kitabında yer alan “Orta Çağ Medeniyetleri” ünitesini, Erdem-Değer-Eylem (EDE) Çerçevesi bağlamında adalet (D1) değeri ekseninde sistematik olarak analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada 9. sınıf tarih ders kitabının üçüncü ünitesinin inceleme birimi olarak seçilmesinin temel gerekçesi, 2024 Ortaöğretim Tarih Dersi Öğretim Programı’nda adalet değerinin üçüncü ünitede ele alınacağının açıkça belirtilmiş olmasıdır. Çalışmada, adalet değerine yapılan açık ve örtük vurguların Erdem-Değer-Eylem tablosundaki eylem alt bileşenleri ve göstergeleriyle hangi düzeyde örtüştüğü ayrıca bu değerlerin öğrencilere hangi değer eğitimi yöntem ve yaklaşımlarıyla sunulduğu sistematik olarak incelenmiştir. Araştırma, nitel araştırma desenlerinden betimsel tarama modeli kapsamında doküman incelemesi tekniğiyle yürütülmüştür. Betimsel analiz ve içerik analizi yöntemiyle yapılan çözümlemeler sonucunda, adalet değerine ilişkin tüm eylem alt bileşenleri ve göstergelerinin ders kitabı içeriğinde çeşitli düzeylerde temsil edildiği belirlenmiştir. Araştırma bulgularına göre en sık vurgulanan eylem boyutunun “D1.2. Hakkaniyetli davranmak” olduğu belirlenmiştir. Adalet değeri, özellikle toplumsal eşitlik, tarafsızlık, liyakat ve hak arama gibi alt temalar üzerinden yapılandırılmış biçimde ele alınmıştır. Bununla birlikte, içerikte en yaygın biçimde kullanılan değer eğitimi yönteminin “değer telkini” olduğu, öğrenci merkezli yöntem ve yaklaşımların ise sınırlı düzeyde yer aldığı tespit edilmiştir. Ayrıca, adalet değerine yönelik doğrudan yapılandırılmış bir etkinliğe ders kitabı içeriğinde yer verilmediği gözlemlenmiştir. Araştırma bulguları, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin (TYMM) değer temelli eğitim yaklaşımının, adalet değeri bağlamında 9. sınıf tarih ders kitabı içeriğine yansıtıldığını ortaya koymaktadır. Ancak, adalet değerinin öğrencilere daha kapsamlı ve etkili biçimde kazandırılabilmesi açısından, ders kitabı içeriklerinin pedagojik açıdan daha yapılandırılmış etkinliklerle desteklenmesi ve öğrenci merkezli öğretim yaklaşımlarının daha yaygın biçimde uygulanması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Referanslar
Akbaş, O. (2008). Değer eğitimi akımlarına genel bir bakış. Değerler Eğitimi Dergisi, 6(16), 9–27. https://doi.org/10.12738/DED.2008.6.0163
Aslan, E. (2006). Neden tarih öğretiyoruz. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(1), 162-173.
Aslan, S., & Aybek, B. (2019). Uygulama örnekleriyle çokkültürlü eğitim ve değerler eğitimi (1. baskı). Anı Yayıncılık.
Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. & Demirel, F. (2020). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
Çağıl, O. M. (1960). Felsefenin ışığında hürriyet, adalet, hukuk devleti ve hukuk kültürü. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, 26, 1–38.
Demircioğlu, İ. H. & Tokdemir, M. A. (2008). Değerlerin oluşturulma sürecinde tarih eğitimi: Amaç, işlev ve içerik. Değerler Eğitimi Dergisi, 6 (15), 69-88.
Gültekin, F. (2007). Tarih I dersinde işe koşulabilecek değer öğretiminin yeni yaklaşımlarının öğrencilerin "hoşgörü" değeri anlayışlarının gelişimine etkisi [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
Karasar, N. (2020). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (35. baskı). Nobel Yayıncılık.
Kochanska, G. (1994). Beyond cognition: Expanding the search for the early roots of internalization and conscience. Developmental Psychology, 30(1), 20–22.
Lickona, T. (1991). Educating for character: How our schools can teach respect and responsibility. Bantam Books.
Milli Eğitim Bakanlığı. (2024a). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: 2024 öğretim programları ortak metni. MEB Yayınları.
Milli Eğitim Bakanlığı. (2024b). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programları öğretmen kılavuz kitabı (3. model: Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi). MEB Yayınları. https://mufredat.meb.gov.tr/ (Erişim tarihi: 21 Mayıs 2025)
T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Ortaöğretim tarih dersi öğretim programı (9, 10 ve 11. sınıflar): Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli. https://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=1993
Özdemir, K. (2017). Tarih dersi öğretim programının değerler eğitimi açısından incelenmesi. International Journal of Education Technology and Scientific Researches, 2(4), 240–257.
Özdemir, N. (2024). Tarih 10. sınıf içeriğine yönelik uygulamalı değer eğitimi: Adalet değeri / Applied value education for history 10th grade content: Justice as a value [Doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
Patton, M. Q. (2018). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri. (M. Bürün & S. B. Demir, Çev. Ed.). Pegem Akademi.
Şakar, M., & Şahingöz, M. (2025). 2024 yılı Ortaöğretim 9. sınıf tarih ders kitabının tarihsel önem açısından incelenmesi. Uluslararası Eğitim ve Bilim Araştırmaları Dergisi, 2(1), 38–49.
Tokmak, A., & Aktaş, V. (2022). Değerler eğitimi üzerine ders kitabı görsellerinin incelenmesi: Sosyal bilgiler dersi 5. sınıf örneği. Uluslararası Ders Kitapları ve Eğitim Materyalleri Dergisi (IJOTEM), 5(2), 70–90.
Ulusoy, K. (2010). Değer eğitimi: Davranışçı ve yapılandırmacı yaklaşıma göre hazırlanan tarih programlarında değer aktarımı. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(1), 32–51.
UNESCO. (2015). Education 2030: Incheon declaration and framework for action for the implementation of Sustainable Development Goal 4. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000245656
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. baskı). Seçkin Yayıncılık.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 NESLİHAN ÖZDEMİR
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
