1.Sınıf Hayat Bilgisi Ders Kitabında Yer Alan Değerlerin Öğrenme Alanlarına Göre Dağılımı: 1.Sınıf Hayat Bilgisi Ders Kitabında Yer Alan Değerler

Muzaffer Ayaydın; Cihat YAŞAROĞLU

doi:10.5281/zenodo.19247254

Yazarlar

Muzaffer Ayaydın İnönü Üniversitesi
Cihat YAŞAROĞLU İnönü Üniversitesi https://orcid.org/0000-0002-9574-1789

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.19247254

Anahtar Kelimeler:

Erdem-değer-eylem çerçevesi, değerler eğitimi, hayat bilgisi ders kitabı, hayat bilgisi öğretim programı

Özet

Değerler kişinin fikir, duygu ve davranışlarına yön veren bir kılavuz işlevi görmektedir. Değerler eğitimi, ailede başlayıp okulda devam eden, bireyin kişilik ve karakter yapısının şekillenmesinde etkili olan bir süreçtir. Değerler eğitiminde, ilkokulda sıklıkla Hayat Bilgisi dersinden yararlanılmaktadır. Bu çalışmanın temel amacı, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında devlet okullarında okutulan ilkokul 1. sınıf Hayat Bilgisi ders kitabında yer alan değerlerin öğrenme alanlarına göre dağılımını ve ilkokul 1. Sınıf Hayat Bilgisi öğretim programında yer alan değerler ile 1. sınıf Hayat Bilgisi ders kitabındaki değerlerin örtüşme durumunu incelemektir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinde doküman analizi deseninden yararlanılmıştır. EDE Modeli’nde yer alan değerler ve eylem ifadelerinden yararlanılarak ‘değer inceleme formu’ hazırlanmıştır. Bu kapsamda, Talim-Terbiye Kurulu Başkanlığı tarafından belirlenen, 2024-2025 eğitim öğretim yılında 1. sınıf Hayat Bilgisi ders kitabı olarak kabul edilen ders kitabında doğrudan veya dolaylı olarak yer aldığı düşünülen değerler ‘metin-şiir-yazılı ifadeler’ ve ‘resim-görseller’ olmak üzere iki kategoride incelenmiştir. Toplanan veriler betimsel analiz ve içerik analizi yöntemlerinden yararlanılarak raporlaştırılmıştır. Araştırma sonucunda, birinci sınıf Hayat Bilgisi ders kitabında yazılı veya görsel olarak en çok ‘vatanseverlik’, sonra ‘sorumluluk’ ve daha sonra ‘saygı’ değerine yer verildiği; birinci sınıf HBÖP’de yer alan değerlerin tümünün ders kitabına yazılı veya görsel olarak yansıtıldığı; birinci sınıf HBÖP’de yer almayan ancak ders kitabında yer alan dostluk, tasarruf ve yardımseverlik değerleri ile ilgili yazılı veya görsel ifadeler belirlenmiştir. Ayrıca EDE Modeli’nde yer alan ‘dürüstlük’ değeri ile ilgili yazılı veya görsel olarak ne ders kitabında ne de programda yer verilmediği araştırmanın bir diğer bulgusunu teşkil etmektedir.

Referanslar

Akın, Z., & Öztürk, E. (2021). Değer eğitimi sürecinde okul – aile işbirliği: Bir nitel çalışma. Değerler Eğitimi Dergisi,19 (42), 73-112. https://doi.org/10.34234/ded.912583

Avcı, E., & Kayabaşı, Z. E. (2018). Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programlarının amaçlarındaki değerlerin içerik analizi (1936-2018). Değerler Eğitimi Dergisi, 16(35), 27-56. https://izlik.org/JA35FF74SL

Aykaç, N. (2011). Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşundan günümüze sosyal bilgiler programı öğeleri açısından değerlendirilmesi. İlköğretim Online. 10(2), 406-420. https://izlik.org/JA57XB69AP

Baki, Y. (2019). Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin değer aktarımı açısından incelenmesi. Değerler Eğitimi Dergisi, 17(37), 109-146. https://doi.org/10.34234/ded.460042

Büyüköztürk, Ş., Kılıç, Ç. E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., &Demirel, F. (2016). Bilimsel araştırma yöntemleri (2.Basım). Ankara: Pegem Akademi

Demir, F. (2018). Değer öğretimi yaklaşımlarına göre Hayat Bilgisi dersinde değerler eğitimi. (Doktora Tezi). İnönü Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Malatya.

Erbaş, A. A., & Başkurt, İ. (2021). Hayat Bilgisi Öğretim Programındaki değerlerin Hayat Bilgisi ders kitaplarına yansıma durumu. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(3), 785-813. https://doi.org/10.17556/erziefd.841337

Fındıklı, R. (2011). Suç Önleme Sempozyumu kitabı. Bursa Emniyet Müdürlüğü Yayınları No:1, Suç Önleme Sempozyumu.

Gözel, Ü., & Dinçer, B. (2021). Birinci sınıf Hayat Bilgisi dersi okulumuzda hayat ünitesinde yer alan değerlerin incelenmesi. OPUS–Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 17(34), 1063-1094. https://doi.org/10.26466/opus.760991

Güneş, G., &Yıldırım, Y. (2024). 2018 ve 2024 Hayat Bilgisi dersi öğretim programlarının değerler eğitimi açısından incelenmesi. Uluslararası Eğitim ve Bilim Araştırmaları Dergisi, 1(1), 66-84. https://doi.org/10.5281/zenodo.14014499

Kale, M. (2015). Hayat Bilgisi ders kitaplarında yer alan değerlerin içerik analizi. (Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Kesici, H. (2022). İlkokul Hayat Bilgisi öğretim programlarının değerler eğitimi açısından incelenmesi. Ahi Bilge Eğitim Dergisi (ABED), 3(2), 128-150.

Koç, M. A. (2020). Hayat Bilgisi dersi kapsamında değerler eğitimi üzerine bir araştırma: beklentiler, uygulamalar ve öneriler. (Doktora Tezi). İstanbul Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.

Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.

MEB. (2024). Değerler Çerçevesi Erdem-Değer-Eylem Modeli. Ankara

MEB. (2024). Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programı. Ankara.

Meydan, A., & Bahçe, A. (2010). Hayat Bilgisi öğretiminde değerlerin kazandırılma düzeylerinin öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi. International Journal Of Eurasia Social Sciences, (1), 20-37. https://izlik.org/JA86RL85JW

Özçınar, A. (2022). İlköğretim 1. Sınıf Hayat Bilgisi ders kitabındaki görsellerin kök değerler açısından incelenmesi ve akademisyen görüşleri. (Yüksek Lisans Tezi). Dicle Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Temel Eğitim Anabilim Dalı, Sınıf Öğretmenliği Eğitimi Bilim Dalı.

Özleşmiş, N. (2019). İlkokul Hayat Bilgisi dersi kapsamında değerler eğitimi uygulamalarına ilişkin öğretmen görüşlerinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

Öztürk, T., & Özkan, Z. S. (2018). Hayat Bilgisi ders kitaplarındaki metin ve görsellerin değerler açısından incelenmesi. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi- Journal of Qualitative Research in Education, 6(1), 172-204. https://doi.org/10.14689/issn.2148-2624.1.6c1s8m.

Sude Ö. Z. (2017). Hayat Bilgisi ders kitaplarındaki metin ve görsellerin değerler açısından incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Ordu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ordu.

Şahin, Ş., Hemde, A., Altuntaş, B., Dikmen, G., Güleç, H., Başpınar, N., Genç, N., & Taşcı, S. (2024). 1. Sınıf Hayat Bilgisi Ders Kitabı, Birinci ve İkinci Kitap. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.

Şara, P., & Tuna, A. A. K. M. (2017). 2009 ve 2015 yıllarında yayınlanan Hayat Bilgisi Programındaki ortak değerlerin 1. sınıf ders kitaplarına yansıması. Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi(10), 126-143. https://izlik.org/JA98PS98ET

Tekin, L. (2024). İlkokul Sosyal Bilgiler dersi değer eğitiminde örtük programın etkisinin sınıf öğretmenlerinin görüşleri doğrultusunda incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Yozgat Bozok Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Temel Eğitim Anabilim Dalı.

Terzioğlu, S.D. (2019). Müzik öğretmenlerinin portre değerlere yönelik algılarının çeşitli değişkenlere dayalı olarak incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Trabzon Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Güzel Sanatlar Eğitimi Anabilim Dalı, Müzik Eğitimi Bilim Dalı.

Türkmenoğlu, M., Akyol, P., & Çağımlar, Z. (2021). Türkçe ve Hayat Bilgisi ders kitaplarındaki metinlerin değerler açısından karşılaştırılması. Ulusal Eğitim Dergisi, 1(1), 20–33. https://www.uleder.com/index.php/uleder/article/view/4.

Uçar, F. H. (2019). İlkokul Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler ders kitaplarında değerler eğitimi. (Yüksek Lisans Tezi). Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Hatay.

Uçar, F., & Çetinkaya, S. (2021). İlkokul Hayat Bilgisi ders kitaplarında değerler eğitimi. Oltu Beşeri Ve Sosyal Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(2), 275-291. https://izlik.org/JA54FG44MC

Yaşaroğlu, C. (2013). Hayat Bilgisi dersi kazanımlarının değerler eğitimi açısından incelenmesi. Journal of Turkish Studies, 8(7), 849–849. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.4838

Yaşaroğlu, C. (2018). Öğretim programlarında değerler: Hayat Bilgisi dersi örneği. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(5), 725-733. https://doi.org/10.18506/anemon.394551

Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (8. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.

Yıldırım, Y., & Çalışkan, A. (2024). 2024 Sosyal Bilgiler dersi öğretim programının 2005, 2015 ve 2018 programlarıyla karşılaştırılmalı analizi. Uluslararası Batı Karadeniz Sosyal ve Beşerî Bilimler Dergisi, 8(1), 108-142. https://doi.org/10.46452/baksoder.1485390

1.Sınıf Hayat Bilgisi Ders Kitabında Yer Alan Değerlerin Öğrenme Alanlarına Göre Dağılımı